بیماری های عروق کرونر یکی از شایع ترین علل مراجعه بیماران به متخصصان قلب و عروق به شمار می آید. برای تشخیص دقیق میزان و محل انسداد یا تنگی عروق قلبی، پزشکان از روشی تصویربرداری به نام آنژیوگرافی یا به زبان عامیانه «عمل آنژیو قلب» استفاده می کنند.
آنژیوگرافی چیست؟
آنژیوگرافی یا سونداژ قلب، روشی تشخیصی است که در آن با تزریق ماده حاجب به داخل عروق خونی و تصویربرداری با اشعه ایکس، وضعیت عروق کرونر تغذیه کننده عضله قلب بررسی می شود. هدف اصلی از انجام این روش، شناسایی محل، تعداد و شدت تنگی یا انسداد رگ های قلبی است. اطلاعات به دست آمده از آنژیوگرافی به پزشک کمک می کند تا تصمیم بگیرد بیمار نیاز به درمان دارویی، آنژیوپلاستی (استنت گذاری) یا جراحی بای پس عروق کرونر دارد یا خیر.
این روش معمولاً از طریق یک کاتتر نازک و بلند انجام می شود که از طریق رگ های ناحیه کشاله ران (شریان فمورال) یا مچ دست (شریان رادیال) وارد بدن شده و تا نزدیکی قلب هدایت می شود.
چه افرادی نیاز به عمل آنژیو قلب دارند؟
پزشکان معمولاً در شرایط زیر انجام آنژیوگرافی را برای بیمار تجویز می کنند:
- درد قفسه سینه (آنژین صدری) با منشأ نامشخص یا مشکوک به منشأ قلبی
- نتایج غیرطبیعی در تست ورزش قلب (نوار قلب حین فعالیت)
- سابقه سکته قلبی یا حمله قلبی
- علائم نارسایی قلبی بدون تشخیص قطعی علت
- بررسی قبل از اعمال جراحی بزرگ قلبی مانند تعویض دریچه یا بای پس
- ناهنجاری های مادرزادی عروق کرونر
مراحل انجام آنژیوگرافی قلب
عمل آنژیو قلب معمولاً در بخش کاتتریزاسیون قلب بیمارستان و توسط تیمی متشکل از متخصص قلب مداخله ای، پرستار و تکنسین رادیولوژی انجام می شود. مراحل کلی این روش به شرح زیر است:
- آماده سازی بیمار: بیمار روی تخت مخصوص دراز می کشد و ناحیه ورود کاتتر (کشاله ران یا مچ دست) ضدعفونی و بی حس موضعی می شود.
- ورود کاتتر: پزشک با ایجاد یک سوراخ کوچک، کاتتر را وارد شریان کرده و آن را با هدایت تصویر فلوروسکوپی تا دهانه عروق کرونر پیش می برد.
- تزریق ماده حاجب: ماده حاجب از طریق کاتتر به داخل عروق کرونر تزریق شده و مسیر حرکت خون در رگ ها روی مانیتور به صورت فیلم اشعه ایکس نمایش داده می شود.
- بررسی و تحلیل تصاویر: پزشک با مشاهده تصاویر، محل و شدت تنگی یا انسداد احتمالی را ارزیابی می کند.
- تصمیم گیری درمانی: بر اساس یافته ها، ممکن است در همان جلسه آنژیوپلاستی انجام شود یا برنامه درمانی دیگری برای بیمار تعیین گردد.
- خارج کردن کاتتر: در پایان، کاتتر خارج شده و محل ورود آن با فشار یا استفاده از دستگاه های بندآورنده مخصوص بسته می شود.
عمل آنژیوگرافی چند دقیقه است؟
مدت زمان کلی این عمل بسته به شرایط بیمار معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه به طول می انجامد.
تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی
بسیاری از افراد اصطلاحات آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی را به اشتباه معادل یکدیگر می دانند، در حالی که این دو، دو مرحله متفاوت از فرآیند درمان بیماری های عروق کرونر هستند.
- آنژیوگرافی صرفاً یک روش تشخیصی است و طی آن هیچ اقدام درمانی روی عروق انجام نمی شود؛ تنها تصویربرداری از وضعیت رگ ها صورت می گیرد.
- آنژیوپلاستی روشی درمانی است که در صورت مشاهده تنگی یا انسداد قابل توجه در حین آنژیوگرافی، بلافاصله یا در جلسه ای جداگانه انجام می شود. در این روش با استفاده از بالون مخصوص، رگ باریک شده باز می شود و در بسیاری از موارد یک استنت (فنر مخصوص عروق) در محل تنگی قرار داده می شود تا از بازگشت انسداد جلوگیری شود.
اگر بخواهیم تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی به ساده ترین زبان بیان کنیم باید بگوییم: آنژیوگرافی «چشم» پزشک برای دیدن داخل عروق است، در حالی که آنژیوپلاستی «دست» درمانگر برای رفع مشکل عروقی محسوب می شود.
آمادگی قبل از انجام آنژیوگرافی
رعایت نکات زیر پیش از عمل آنژیو قلب می تواند به کاهش خطرات و افزایش دقت نتایج کمک کند:
- انجام آزمایش های خون از جمله بررسی عملکرد کلیه و انعقاد خون
- اطلاع رسانی به پزشک درباره داروهای مصرفی، به ویژه داروهای رقیق کننده خون
- ناشتا بودن معمولاً از چند ساعت قبل از عمل
- اطلاع دادن درباره سابقه حساسیت به ماده حاجب یا ید
- همراه داشتن یک نفر برای بازگشت به منزل، به دلیل محدودیت رانندگی پس از عمل
مراقبت های بعد از عمل آنژیو قلب
پس از پایان آنژیوگرافی، رعایت موارد زیر در روند بهبودی بیمار نقش مهمی دارد:
- استراحت در بیمارستان به مدت چند ساعت تا یک روز، بسته به روش ورود کاتتر
- عدم خم کردن یا فشار وارد کردن به محل ورود کاتتر تا زمان تعیین شده توسط پزشک
- نوشیدن مایعات فراوان برای کمک به دفع سریع تر ماده حاجب از بدن
- مراقبت از محل زخم و توجه به علائم هشداردهنده مانند تورم، خونریزی یا درد شدید
- پرهیز از فعالیت های سنگین بدنی طی چند روز پس از عمل
عوارض احتمالی آنژیوگرافی
اگرچه آنژیوگرافی روشی ایمن و رایج محسوب می شود، اما مانند هر اقدام تهاجمی پزشکی، احتمال بروز عوارضی هرچند نادر وجود دارد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- کبودی یا خونریزی خفیف در محل ورود کاتتر
- واکنش آلرژیک به ماده حاجب
- آسیب موقت یا نادر به عملکرد کلیه
- بروز آریتمی قلبی گذرا در حین عمل
- در موارد بسیار نادر، آسیب به دیواره عروق
بروز این عوارض در مراکز درمانی مجهز و با تیم پزشکی مجرب مانند: کلینیک قلب تهران به شدت کاهش می یابد.
جمع بندی
عمل آنژیو قلب یا آنژیوگرافی یکی از دقیق ترین روش های تشخیصی برای بررسی سلامت عروق کرونر و شناسایی علت دردهای قفسه سینه یا سایر علائم قلبی است. این روش با تزریق ماده حاجب و تصویربرداری از عروق، تصویری شفاف از وضعیت جریان خون قلب در اختیار پزشک قرار می دهد و در صورت لزوم، مسیر را برای اقدامات درمانی مانند آنژیوپلاستی یا جراحی بای پس هموار می کند. تصمیم گیری درباره انجام این عمل، آمادگی پیش از آن و مراقبت های پس از عمل، همگی باید تحت نظر مستقیم متخصص قلب و عروق صورت گیرد.
پرسش های متداول درمورد عمل آنژیوگرافی
1-آیا عمل آنژیو قلب دردناک است؟ این روش معمولاً با بی حسی موضعی انجام می شود و بیمار درد شدیدی احساس نمی کند؛ ممکن است تنها احساس فشار خفیف در محل ورود کاتتر وجود داشته باشد.
2-آنژیوگرافی چقدر طول می کشد؟ معمولاً بین نیم ساعت تا یک ساعت، بسته به شرایط بالینی بیمار.
3-آیا بعد از آنژیوگرافی نیاز به بستری طولانی است؟ در بیشتر موارد، بیمار طی همان روز یا روز بعد از عمل مرخص می شود، مگر آنکه اقدام درمانی دیگری همزمان انجام شده باشد.
همیارسیستم