تری گلیسیرید یکی از رایج ترین چربی های خون است که در آزمایش چربی خون اندازه گیری می شود. بالا بودن آن معمولا هیچ علامتی ندارد، اما در طول زمان خطر گرفتگی رگ ها، سکته و حتی التهاب خطرناک لوزالمعده را افزایش می دهد. در این مقاله به زبان ساده توضیح می دهیم که تری گلیسیرید بالا یعنی چه، عدد آزمایش شما چه معنایی دارد، چرا خطرناک است و چطور می توان آن را کاهش داد.
تری گلیسیرید چیست و چه فرقی با کلسترول دارد؟
تری گلیسیرید نوعی چربی است که بدن از کالری اضافه، به ویژه قند و کربوهیدرات، می سازد و برای تامین انرژی ذخیره می کند. وقتی بیشتر از نیاز بدن کالری مصرف کنید، مقدار آن در خون بالا می رود. بسیاری از مردم تری گلیسیرید را با کلسترول اشتباه می گیرند، در حالی که این دو با هم فرق دارند: تری گلیسیرید انرژی ذخیره شده است، اما کلسترول برای ساخت سلول ها و هورمون ها به کار می رود. هر دو جزو چربی خون هستند و در کنار هم بررسی می شوند. برای آشنایی کامل با بخش کلسترول این آزمایش می توانید مطلب توتال کلسترول را بخوانید.
محدوده نرمال تری گلیسیرید؛ عدد آزمایش شما یعنی چه؟
تری گلیسیرید با واحد میلی گرم در دسی لیتر گزارش می شود و معمولا آزمایش آن به صورت ناشتا انجام می شود. طبقه بندی استاندارد برای بزرگسالان به این شکل است:
| عدد تری گلیسیرید | وضعیت | تفسیر |
|---|---|---|
| کمتر از ۱۵۰ | نرمال | در محدوده سالم؛ با سبک زندگی درست حفظ شود. |
| ۱۵۰ تا ۱۹۹ | مرزی | هشدار اولیه؛ وقت اصلاح رژیم و ورزش است. |
| ۲۰۰ تا ۴۹۹ | بالا | خطر بیماری قلبی افزایش می یابد؛ نیاز به بررسی پزشک. |
| ۵۰۰ و بالاتر | خیلی بالا | خطر جدی التهاب لوزالمعده؛ درمان فوری لازم است. |
علائم تری گلیسیرید بالا چیست؟
تری گلیسیرید بالا در بیشتر موارد هیچ علامتی ندارد و فقط با آزمایش خون مشخص می شود؛ به همین دلیل به آن «خطر خاموش» می گویند. اما وقتی عدد بسیار بالا می رود، ممکن است این نشانه ها ظاهر شوند:
- درد شدید بالای شکم که گاهی به پشت تیر می کشد (نشانه التهاب لوزالمعده)
- تهوع و استفراغ
- برجستگی های کوچک و زرد رنگ چربی زیر پوست
- خستگی و احساس سنگینی بعد از غذاهای چرب
علت تری گلیسیرید بالا چیست؟
شایع ترین عوامل افزایش تری گلیسیرید عبارت اند از:
- مصرف زیاد قند، شیرینی، نوشابه و کربوهیدرات تصفیه شده
- اضافه وزن و چاقی، به ویژه چاقی شکمی
- کم تحرکی و نداشتن ورزش منظم
- دیابت و مقاومت به انسولین که کنترل نشده باشد
- مصرف الکل
- کم کاری تیروئید و برخی بیماری های کلیوی
- بعضی داروها مانند کورتون ها و داروهای هورمونی
- زمینه ارثی و خانوادگی چربی خون بالا
چرا تری گلیسیرید بالا خطرناک است؟
تری گلیسیرید بالا اغلب همراه با کلسترول بد بالا و کلسترول خوب پایین دیده می شود و همین ترکیب، رسوب چربی در دیواره رگ ها را تند می کند. این رسوب به مرور باعث تنگی و گرفتگی رگ های قلب می شود و خطر سکته قلبی و مغزی را بالا می برد. نکته مهم اینکه این خطر در زنان میانسال حتی بیشتر از مردان با تری گلیسیرید بالا پیش بینی می شود. برای آشنایی با روند این گرفتگی، مطلب سن گرفتگی عروق قلب را ببینید.
درمان تری گلیسیرید بالا
۱. اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی
خط اول درمان، تغییر سبک زندگی است و در بیشتر موارد مرزی و بالا، همین تغییرات می تواند عدد را به محدوده سالم برگرداند: کاهش وزن، ورزش منظم (دست کم نیم ساعت در بیشتر روزهای هفته)، کم کردن قند و کربوهیدرات تصفیه شده و پرهیز از الکل. کنار گذاشتن غذاهای پرچرب و سرخ کردنی هم نقش مهمی دارد؛ در این باره فهرست کامل غذاهای مضر برای قلب کمک کننده است.
۲. درمان دارویی
اگر تغییر سبک زندگی کافی نبود یا عدد خیلی بالا بود، پزشک ممکن است دارو تجویز کند. داروهای رایج شامل فیبرات ها، مکمل امگا ۳ با دوز درمانی و در مواردی که کلسترول هم بالاست استاتین ها هستند. این داروها نباید خودسرانه مصرف شوند، چون انتخاب دارو و دوز به شرایط هر فرد بستگی دارد و برخی عوارض دارند؛ برای نمونه می توانید عوارض آتورواستاتین در زنان را مطالعه کنید. تصمیم درباره شروع، نوع و مقدار دارو فقط باید توسط متخصص قلب گرفته شود.
برای کاهش تری گلیسیرید چه بخوریم و چه نخوریم؟
مفید:
- ماهی های چرب به خاطر امگا ۳
- سبزیجات، میوه کم شیرین و غلات کامل
- حبوبات و مغزها به مقدار متعادل
- روغن زیتون به جای چربی های جامد
مضر:
- قند، شیرینی، نوشابه و آب میوه صنعتی
- نان و برنج سفید و فرآورده های آردی زیاد
- غذاهای سرخ کردنی و فست فود
- الکل
تری گلیسیرید بالا یکی از عوامل افزایش خطر بیماری قلبی و عروقی شناخته می شود.
به نقل از: American Heart Association
تری گلیسیرید یا چربی خون‌تان بالاست؟
دکتر محمد حسین نجفی، متخصص قلب و عروق، جواب آزمایش شما را بررسی و برنامه درمانی مناسب را تعیین می کند.
جمع بندی
تری گلیسیرید بالا یک خطر خاموش اما جدی برای قلب است که معمولا با اصلاح رژیم و سبک زندگی کنترل می شود و در موارد لازم به دارو نیاز دارد. بهترین کار این است که عدد آزمایش خود را جدی بگیرید و برای تفسیر دقیق و برنامه درمانی به متخصص قلب مراجعه کنید.
سوالات متداول
۱. تری گلیسیرید بالا را چند وقته می توان پایین آورد؟
با رعایت جدی رژیم و ورزش، معمولا طی چند هفته تا دو سه ماه کاهش محسوسی دیده می شود. سرعت پایین آمدن به عدد اولیه و علت آن بستگی دارد.
۲. آیا تری گلیسیرید بالا ارثی است؟
در بعضی افراد بله؛ زمینه ژنتیکی می تواند باعث بالا ماندن عدد با وجود رژیم خوب شود. این افراد معمولا به پیگیری و درمان دقیق تری نیاز دارند.
۳. کدام خطرناک تر است، تری گلیسیرید بالا یا کلسترول بالا؟
هر دو مهم اند و معمولا با هم بررسی می شوند. خطر واقعی به ترکیب چند عدد و عوامل خطر فرد بستگی دارد، نه فقط یک عدد به تنهایی.
۴. آیا با ورزش به تنهایی تری گلیسیرید پایین می آید؟
ورزش بسیار کمک کننده است، اما معمولا باید با اصلاح رژیم همراه شود. در عددهای خیلی بالا، ورزش به تنهایی کافی نیست و درمان پزشکی لازم است.
۵. برای آزمایش تری گلیسیرید باید ناشتا بود؟
در بیشتر موارد ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتایی توصیه می شود و در این مدت فقط آب مجاز است، چون غذا عدد را موقتا بالا می برد. دستور نهایی را از پزشک یا آزمایشگاه بگیرید.
۶. تری گلیسیرید بالا در بارداری خطرناک است؟
در بارداری سطح تری گلیسیرید کمی بالا می رود که طبیعی است، اما افزایش شدید آن باید حتما زیر نظر پزشک کنترل شود تا خطری متوجه مادر و جنین نشود.
