اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

دکتر محمد حسین نجفی

علت بالا رفتن ضربان قلب ناگهانی

بالا رفتن ضربان قلب ناگهانی یکی از ترسناک ترین تجربه های روزمره است: نشسته اید، کاری نمی کنید و ناگهان حس می کنید قلبتان در سینه و گلو می کوبد. در بیشتر موارد علت این حالت خطرناک نیست و به استرس، کافئین، کم آبی یا تب برمی گردد، اما گروهی از این تندشدن ها الگوی مشخصی دارند که به یک بی نظمی ضربان قلب اشاره می کند و درمان پذیر است. در این مقاله بر پایه راهنماهای انجمن قلب آمریکا، کالج قلب آمریکا و انجمن قلب اروپا می خوانید علت بالا رفتن ضربان قلب ناگهانی چیست، چطور از روی نحوه شروع و پایان آن علت را حدس بزنید و در چه شرایطی باید فورا اقدام کنید.

ضربان قلب طبیعی چند است و از چه عددی نگران شویم؟

ضربان قلب یک فرد بالغ در حال استراحت معمولا بین شصت تا صد بار در دقیقه است و در ورزشکاران می تواند به پنجاه هم برسد. اگر در حالت استراحت به بالای صد برسد، به آن ضربان بالا گفته می شود. اما نکته ای که در بیشتر مطالب فارسی گم می شود این است که خود عدد به تنهایی تعیین کننده نیست؛ چهار چیز مهم تر است: ضربان چطور شروع شده (تدریجی یا مثل کلید برق)، منظم است یا نامنظم، چقدر طول می کشد، و آیا با سرگیجه، غش یا درد قفسه سینه همراه است.

ضربان قلب طبیعی

مهم ترین علت های بالا رفتن ضربان قلب ناگهانی

۱. استرس، اضطراب و حمله پانیک

شایع ترین علت. ترشح آدرنالین در پاسخ به استرس، ضربان را ظرف چند ثانیه بالا می برد و معمولا با تنگی نفس، گزگز دست ها، احساس خفگی و ترس همراه است. این ضربان به تدریج بالا می رود و به تدریج هم فروکش می کند.

۲. کافئین، نیکوتین، نوشیدنی انرژی زا و برخی داروها

چای و قهوه پررنگ، نوشیدنی انرژی زا، سیگار و قلیان از محرک های شناخته شده هستند اگر در این مورد به اطلاعات بیشتری نیاز دارید می توانید درمورد قهوه و قلب در این مقاله به اطلاعات جامعی برسید. داروهای ضداحتقان سرماخوردگی، اسپری های آسم، داروهای تیروئید، قرص های لاغری و برخی مکمل های گیاهی و بدنسازی هم می توانند همین اثر را داشته باشند. اگر تندشدن ضربان از چند هفته پیش شروع شده، فهرست داروها و مکمل های خود را مرور کنید.

۳. کم آبی، کم خونی و تب

وقتی حجم خون کم می شود یا خون اکسیژن کافی حمل نمی کند، قلب برای جبران تندتر می زند. گرمای شدید، تعریق، اسهال، رژیم های سخت، خونریزی قاعدگی سنگین و کم خونی از علت های بسیار شایع هستند. در تب هم به ازای هر یک درجه افزایش دما، ضربان حدود ده تا پانزده بار بالا می رود.

۴. تیروئید، هورمون ها و افت قند خون

پرکاری تیروئید ضربان پایه را بالا می برد و معمولا با کاهش وزن، لرزش دست، تعریق و بی قراری همراه است. نوسان هورمونی پیش از قاعدگی، در بارداری و در دوران یائسگی هم می تواند ضربان را بالا ببرد. افت قند خون، به ویژه با فاصله زیاد بین وعده ها یا وعده های پرشیرینی، ضربان تند همراه با لرزش و تعریق سرد ایجاد می کند.

۵. بی نظمی های ضربان قلب

در این گروه، تندشدن ضربان مثل فشار دادن یک کلید ناگهان شروع و ناگهان تمام می شود و ضربان می تواند به صد و پنجاه تا دویست و پنجاه برسد. اگر ضربان علاوه بر تند بودن کاملا نامنظم هم باشد، احتمال نوع دهلیزی آن مطرح است که با افزایش سن شایع تر می شود و به دلیل خطر لخته و سکته مغزی حتما باید تشخیص داده شود.

بیمار معمولا با شروع ناگهانی تپش قلب مراجعه می کند و ممکن است تنگی نفس، سرگیجه و احساس نبض در گردن هم داشته باشد؛ این حالت می تواند خودبه خود یا با فعالیت، قهوه و چای شروع شود.

به نقل از: Circulation (ACC/AHA/HRS Guideline)

۶. تند شدن ضربان با ایستادن

اگر ضربان شما فقط هنگام بلند شدن از رختخواب یا ایستادن طولانی بالا می رود و با سرگیجه، تاری دید و خستگی شدید همراه است، ممکن است با نوعی اختلال تنظیم خودکار گردش خون روبه رو باشید که بیشتر در زنان جوان دیده می شود و با نوشیدن آب، افزایش نمک زیر نظر پزشک و ورزش تدریجی بهبود می یابد.

ضربان قلب ناگهانی هنگام ایستاددن

علت را از روی الگوی ضربان حدس بزنید

الگویی که تجربه می کنید

احتمال بیشتر به چه چیزی اشاره دارد

تدریجی بالا می رود و تدریجی آرام می شود، همراه دلشوره

استرس، اضطراب یا مصرف محرک

ناگهان شروع و ناگهان قطع می شود، منظم و بسیار تند

بی نظمی ضربان که نیاز به ثبت نوار قلب دارد

کاملا نامنظم و بی نظم است و ادامه دار

لزوم بررسی فوری ریتم قلب

فقط با ایستادن یا بلند شدن از خواب

اختلال تنظیم گردش خون در حالت ایستاده

همراه لرزش، تعریق و کاهش وزن

بررسی تیروئید و قند خون

در همان لحظه چه کنیم؟

بنشینید یا دراز بکشید، نفس را آرام و عمیق کنید، یک لیوان آب خنک بنوشید و از محرک ها مانند چای پررنگ و سیگار فاصله بگیرید.

اگر ساعت هوشمند دارید، همان لحظه ضربان را ثبت کنید یا نبض مچ را شصت ثانیه بشمارید و منظم یا نامنظم بودن آن را یادداشت کنید؛ این اطلاعات برای پزشک بسیار ارزشمند است. مانورهای کاهش ضربان را فقط در صورتی انجام دهید که پزشک آنها را برای شما آموزش داده باشد و هرگز گردن خود را ماساژ ندهید.

هشدار جدی؛ بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید

ضربان تند همراه درد یا فشار قفسه سینه، غش کردن یا نزدیک به غش شدن، تنگی نفس شدید، سردرگمی، یا ضربان تندی که چند دقیقه ادامه دارد و با استراحت آرام نمی شود.

اگر سابقه بیماری قلبی، نارسایی قلب یا سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی دارید، در این شرایط منتظر نمانید و خودتان رانندگی نکنید.

ضربان قلب ۱۲۰ یا ۱۵۰ — از کجا بدانم خطرناک است؟

بسیاری از مراجعین ما می‌پرسند «ضربانم ۱۲۰ شده، باید نگران باشم؟» پاسخ فقط به عدد بستگی ندارد؛ سه چیز مهم‌تر از خود عدد است: آیا ضربان منظم است یا نامنظم، آیا با علائم همراه است، و چقدر طول کشیده.

محدوده‌ی ضربان شرایط تفسیر
۱۰۰ تا ۱۲۰ بعد از استرس، قهوه یا ورزش معمولاً طبیعی‌ست. اگر ظرف ۱۰ دقیقه با استراحت پایین آمد، نگرانی ندارد.
۱۲۰ تا ۱۵۰ در حال استراحت و بدون دلیل مشخص غیرطبیعی. ثبت ضربان و تماس با پزشک در همان روز.
بالای ۱۵۰ شروع ناگهانی، با یا بدون علائم احتمال آریتمی جدی. اگر با سرگیجه یا درد سینه همراه باشد → اورژانس.

⚠️ نکته: اگر ساعت هوشمند یا دستگاه فشارسنج دارید، همان لحظه ضربان را ثبت کنید. عدد دقیق + منظم یا نامنظم بودن ضربان، دو اطلاعاتی هستند که تشخیص پزشک را بسیار سریع‌تر می‌کنند.

ضربان قلب بالا و موارد اورژانسی

چه کارهایی از تکرار آن جلوگیری می کند؟

◄  مصرف کافئین را به حداکثر یک تا دو فنجان در روز و نه در ساعات پایانی روز محدود کنید و نوشیدنی انرژی زا را حذف کنید.

◄  در طول روز آب کافی بنوشید، به خصوص در گرما و پس از ورزش.

◄  خواب منظم و کافی داشته باشید؛ کم خوابی یکی از رایج ترین محرک های نادیده گرفته شده است.

◄  وعده های غذایی را منظم و بدون فاصله های طولانی نگه دارید تا قند خون افت نکند.

◄  سیگار و قلیان را کنار بگذارید و مصرف الکل ممنوع است.

◄  یک دفترچه دو هفته ای بنویسید: زمان، مدت، عدد ضربان، منظم یا نامنظم بودن و کاری که پیش از آن انجام داده اید.

تند شدن ضربان بعد از غذای سنگین

بعد از یک وعده‌ی سنگین، به‌خصوص غذاهای چرب و پرحجم، خون بیشتری به سمت دستگاه گوارش هدایت می‌شود. قلب برای جبران این تغییر، تندتر می‌زند. این حالت در بیشتر افراد طبیعی است و ظرف ۳۰ تا ۶۰ دقیقه برطرف می‌شود.

اما اگر بعد از غذا مرتباً ضربان بالای ۱۱۰ همراه با سرگیجه یا تنگی نفس دارید، باید بررسی شود. رفلاکس معده هم می‌تواند عصب واگ را تحریک کند و تپش ناخوشایندی ایجاد کند که بیمار آن را با مشکل قلبی اشتباه بگیرد.

راهکار: وعده‌ها را کوچک‌تر و بدون فاصله‌ی زیاد نگه دارید. بلافاصله بعد از غذا دراز نکشید و ۱۰ دقیقه آرام راه بروید.

پرسش های پرتکرار درمور بالارفتن ضربان قلب ناگهانی

1. ضربان قلب بالای چند خطرناک است؟

ضربان بالای صد در حال استراحت غیرطبیعی محسوب می شود، اما آنچه اهمیت دارد تداوم آن و علائم همراه است. ضربان بسیار تند همراه غش یا درد قفسه سینه در هر عددی اورژانس است.

2.چرا شب ها و موقع دراز کشیدن بیشتر می شود؟

در سکوت شب حواس پرتی کمتر است و ضربان را بیشتر حس می کنید. علاوه بر آن، خوابیدن به پهلوی چپ، رفلاکس و پرخوری شبانه می توانند این احساس را تشدید کنند.

3.آیا اضطراب می تواند ضربان را خیلی بالا ببرد؟

بله، حمله اضطراب می تواند ضربان را تا حدود صد و چهل هم برساند. با این حال شروع و پایان ناگهانی و ضربان بسیار بالاتر، بیشتر به نفع بی نظمی ضربان است و باید ثبت شود.

4.چه بررسی هایی لازم است؟

معاینه و شرح حال، نوار قلب، آزمایش خون شامل شمارش خون، تیروئید، قند و الکترولیت ها و در صورت لزوم هولتر ریتم قلب یا اکوکاردیوگرافی. اگر حملات کوتاه و پراکنده اند، هولتر بلندمدت بیشترین کمک را می کند.

۵. ضربان قلب بالا در بارداری تا چند طبیعی است؟

در بارداری حجم خون تا ۵۰ درصد افزایش پیدا می‌کند و قلب برای پمپاژ آن تندتر می‌زند. ضربان استراحتی تا ۱۰۰ و حتی ۱۱۰ در سه‌ماهه‌ی سوم می‌تواند طبیعی باشد. اما اگر ضربان ناگهان به بالای ۱۲۰ برسد و با سرگیجه یا تنگی نفس همراه باشد، باید بررسی شود.

۶. آیا بالا رفتن ناگهانی ضربان قلب باعث سکته می‌شود؟

خود ضربان بالا به‌تنهایی معمولاً سکته نمی‌دهد. خطر واقعی زمانی است که ضربان بالا نشانه‌ی یک آریتمی خاص باشد — مثل نوع دهلیزی که می‌تواند لخته بسازد و خطر سکته‌ی مغزی را بالا ببرد. به همین دلیل ثبت ریتم قلب در زمان حمله مهم‌ترین قدم تشخیصی است.

ضربان‌تان مرتب بالا می‌رود؟ علت را پیدا کنید

با یک نوار قلب و بررسی تخصصی، دکتر نجفی مشخص می‌کند ضربان بالای شما از استرس است یا یک بی‌نظمی قابل درمان. ثبت ضربان در زمان حمله کلید تشخیص است.

Picture of دکتر محمدحسین نجفی
دکتر محمدحسین نجفی

ایشان متخصص قلب و عروق و فلوشیپ آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی هستند. دیگر تخصص های ایشان شامل: درمان فشار خون، درمان واریس، انجام هولتر مانیتورینگ قلب و غیره می شود.

آیا این مطلب مفید بود؟ به اشتراک بگذارید