فشار خون پایین زمانی اتفاق می افتد که فشار خون پایین تر از حد نرمال برود، یعنی قلب، مغز و دیگر نقاط بدن ممکن است خون کافی دریافت نکنند. در بزرگسالان، فشار خون طبیعی بین ۹۰/۶۰ mmhg و ۱۲۰/۸۰ mmhg می باشد. اصطلاح پزشکی برای فشارخون پایین، هایپوتنشن یا افت فشار خون می باشد.
درمان فوری افت فشار خون: چه کار کنیم؟
اگر به طور ناگهانی دچار افت فشار خون شدید، برای درمان اورژانسی فشار خون پایین میتوانید از این راهکارهای ساده و سریع استفاده کنید:
- بنشینید یا دراز بکشید: در جایی امن بنشینید و سرتان را پایینتر از بدن قرار دهید یا پاهای خود را بالاتر از سطح قلب بگذارید تا خون به سمت مغز جریان یابد.
- آب بنوشید: یک لیوان آب بنوشید. هیدراتاسیون مجدد سریعترین راه برای افزایش حجم خون است.
- یک میان وعده شور بخورید: یک تکه نان خشک یا یک بسته نمک کوچک میتواند به طور موقت فشارخون شما تنظیم کند.
برای اطلاعات بیشتر درمورد درمان ارژانسی فشارخون پایین ویدیو زیر را ببینید:
سریع ترین راه بالا آوردن فشار خون در خانه
اگر افت فشار خون خفیف باشد و بیمار هوشیار باشد، اقدامات زیر می توانند به بهبود علائم کمک کنند:
وضعیت | اقدام پیشنهادی |
کم آبی بدن | نوشیدن ۲ تا ۳ لیوان آب |
تعریق یا اسهال | مصرف محلول ORS یا مایعات حاوی الکترولیت |
افت فشار ناشی از گرسنگی | مصرف یک وعده سبک شامل کربوهیدرات و پروتئین مانند خرما و پنیر |
سرگیجه هنگام ایستادن | دراز کشیدن و بالا بردن پاها به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه |
مصرف داروی کاهنده فشار خون | بدون نظر پزشک مقدار دارو را تغییر ندهید و با پزشک خود تماس بگیرید |
اگر بیمار دچار غش، کاهش سطح هوشیاری، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضعف شدید باشد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفته شود.
راهکارهای خانگی برای مدیریت افت فشار خون
- هیدراته بمانید: در طول روز به مقدار کافی آب بنوشید، به خصوص در هوای گرم و هنگام ورزش.
- مورد شماره ۳ فهمصرف نمک را افزایش دهید: البته این کار باید با مشورت پزشک باشد.رست
- وعدههای غذایی کوچک و مکرر: به جای سه وعده غذایی بزرگ، پنج یا شش وعده کوچک بخورید تا از افت ناگهانی فشار خون پس از غذا خوردن جلوگیری کنید.
- تغییر وضعیت آهسته: هنگام بلند شدن از تخت یا صندلی، به آرامی حرکت کنید تا به بدنتان فرصت دهید خود را تطبیق دهد.
- پوشیدن جورابهای فشاری: این جورابها میتوانند به بهبود گردش خون در پاها کمک کنند.
چه زمانی افت فشار خون خطرناک است؟
اگرچه افت فشار خون اغلب بیخطر است، اما در برخی موارد میتواند علامت هشدار باشد. اگر افت فشار خون ناگهانی شما با علائمی مانند غش کردن، درد در قفسه سینه، تنگی نفس یا گیجی شدید همراه بود، فورا به اورژانس مراجعه کنید.
مطالعه بیشتر: ایا فشار خون پایین باعث مرگ میشود
اگر بیمار با افت فشار خون به متخصص قلب مراجعه کند، چه مراحلی طی می شود؟
افت فشار خون همیشه یک بیماری مستقل نیست و گاهی نشانه ای از مشکلات قلبی، کم آبی بدن، اختلالات هورمونی یا مصرف برخی داروها است. به همین دلیل متخصص قلب ابتدا تلاش می کند علت اصلی افت فشار را شناسایی کند و سپس درمان مناسب را آغاز نماید.
۱. بررسی شرح حال بیمار
پزشک درباره زمان شروع علائم، دفعات افت فشار، سابقه بیماری های قلبی، دیابت، کم خونی، مشکلات تیروئید و داروهای مصرفی سؤال می کند. همچنین مشخص می شود که افت فشار هنگام ایستادن، بعد از غذا، هنگام ورزش یا در زمان استراحت رخ می دهد.
۲. اندازه گیری فشار خون در وضعیت های مختلف
یکی از مهم ترین اقدامات، اندازه گیری فشار خون در حالت خوابیده، نشسته و ایستاده است. اگر پس از ایستادن فشار خون سیستولیک حداقل ۲۰ میلی متر جیوه یا فشار دیاستولیک حداقل ۱۰ میلی متر جیوه کاهش یابد، احتمال افت فشار خون ارتواستاتیک مطرح می شود.
۳. معاینه قلب و عروق
متخصص قلب ضربان قلب، صداهای قلب، نبض اندام ها، وضعیت گردش خون و علائم نارسایی قلبی را بررسی می کند تا احتمال بیماری های قلبی به عنوان علت افت فشار خون ارزیابی شود.
۴. آزمایش های تکمیلی
با توجه به شرایط بیمار، ممکن است آزمایش های زیر درخواست شوند:
- شمارش کامل سلول های خونی (CBC) برای بررسی کم خونی
- قند خون ناشتا و HbA1c
- عملکرد کلیه و الکترولیت ها
- آزمایش عملکرد تیروئید (TSH و Free T4)
- بررسی کمبود ویتامین B12 یا فولات در صورت لزوم
۵. نوار قلب و اکوکاردیوگرافی
در صورت وجود تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سابقه بیماری قلبی، نوار قلب (ECG) و در صورت نیاز اکوکاردیوگرافی انجام می شود تا مشکلاتی مانند آریتمی، نارسایی قلبی یا اختلال عملکرد دریچه های قلب رد یا تأیید شوند.
۶. هولتر فشار خون یا هولتر ریتم قلب
اگر افت فشار خون به صورت متناوب رخ دهد یا پزشک به اختلالات ریتم قلب مشکوک باشد، ممکن است هولتر فشار خون ۲۴ ساعته یا هولتر ریتم قلب تجویز شود تا تغییرات فشار خون و ضربان قلب در طول شبانه روز ثبت شوند.
درمان بر اساس علت بیماری
پس از مشخص شدن علت، درمان آغاز می شود. در برخی بیماران تنها افزایش مصرف مایعات، اصلاح رژیم غذایی یا تنظیم داروها کافی است، اما در موارد خاص ممکن است داروهایی مانند فلودروکورتیزون یا میدودرین تحت نظر پزشک تجویز شوند. مصرف خودسرانه این داروها می تواند عوارض جدی ایجاد کند و توصیه نمی شود.
بهترین نوشیدنی برای فشار خون پایین
انتخاب نوشیدنی مناسب به علت افت فشار بستگی دارد، اما معمولاً موارد زیر مفید هستند:
- -آب ساده؛ بهترین گزینه برای جبران کم آبی بدن
- -محلول ORS در صورت اسهال، استفراغ یا تعریق شدید
- -دوغ کم چرب با مقدار متعادل نمک (در افرادی که محدودیت مصرف نمک ندارند)
- -قهوه یا چای حاوی کافئین؛ ممکن است در برخی افراد به طور موقت فشار خون را افزایش دهد، اما درمان دائمی محسوب نمی شود.
- -آبمیوه طبیعی در صورت افت فشار ناشی از کاهش قند خون
در مقابل، مصرف نوشیدنی های الکلی می تواند باعث گشاد شدن رگ ها و تشدید افت فشار خون شود.
بهترین غذا برای فشار خون پایین
رژیم غذایی مناسب می تواند به کنترل علائم کمک کند.
غذاهای مفید
- -غذاهای حاوی پروتئین کافی مانند مرغ، ماهی، تخم مرغ و حبوبات
- -میوه هایی مانند خرما، کشمش و انجیر
- -سبزیجات تازه
- -مغزها مانند بادام و گردو
- -وعده های غذایی کوچک و متعدد به جای وعده های حجیم
چه زمانی افت فشار خون خطرناک است؟
افت فشار خون همیشه خطرناک نیست، اما در شرایط زیر باید سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد:
علامت | اهمیت |
غش یا کاهش هوشیاری | نیاز به بررسی فوری |
درد قفسه سینه | احتمال بیماری قلبی |
تنگی نفس شدید | احتمال نارسایی قلب یا آمبولی ریه |
خونریزی شدید | خطر شوک |
فشار خون کمتر از ۸۰/۵۰ همراه با علائم شدید | وضعیت اورژانسی |
سرد شدن اندام ها، رنگ پریدگی و نبض ضعیف | احتمال شوک و کاهش خون رسانی به اندام ها |
اشتباهات رایج هنگام افت فشار خون
بسیاری از افراد برای درمان افت فشار خون اقداماتی انجام می دهند که ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد یا حتی وضعیت را بدتر کند.
- -مصرف خودسرانه مقدار زیاد نمک
- -قطع یا تغییر دوز داروهای تجویزشده بدون نظر پزشک
- -بلند شدن ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته
- -رانندگی یا کار با وسایل خطرناک هنگام احساس سرگیجه
- -بی توجهی به مصرف آب کافی در روزهای گرم یا هنگام ورزش
- -نادیده گرفتن علائم هشداردهنده مانند غش، درد قفسه سینه یا تنگی نفس
آیا فشار خون پایین باعث سکته می شود؟
در اغلب افراد، فشار خون پایین به تنهایی باعث سکته مغزی یا قلبی نمی شود. با این حال، اگر افت فشار بسیار شدید یا طولانی مدت باشد و خون کافی به مغز، قلب یا سایر اندام های حیاتی نرسد، خطر آسیب بافتی افزایش می یابد. این وضعیت بیشتر در شوک، خونریزی شدید، عفونت های گسترده یا نارسایی قلبی مشاهده می شود و نیاز به درمان فوری دارد.
بنابراین، فشار خون پایین خفیف معمولاً خطرناک نیست، اما افت فشار شدید همراه با علائم هشداردهنده باید هرچه سریع تر توسط پزشک ارزیابی شود.
علل اصلی افت فشارخون چیست؟
علت افت فشار خون از فردی به فرد دیگر متفاوت است و همچنین برای هر فرد در گذر زمان تغییر می کند. افت فشار به میزان ۲۰ mmhg می تواند در برخی از افراد باعث بروز مشکلاتی شود و انواع و علل مختلفی دارد. کم فشاری خون شدید یا شوک می تواند بر اثر از دست دادن ناگهانی خون، عفونت شدید، حمله ی قلبی یا واکنش آلرژیک شدید اتفاق بیفتد. افت فشار خون وضعیتی زمانی رخ می دهد که از حالت دراز کشیده به حالت ایستاده تغییر وضعیت دهید.
این نوع فشار خون پایین معمولاً فقط چند ثانیه یا چند دقیقه طول می کشد. اگر این نوع افت فشار خون بعد از غذا خوردن رخ دهد، فشار خون وضعیتی بعد از غذا نامیده می شود و بیشتر در افراد مسن تر، افرادی با فشار خون بالا و افراد مبتلا به بیماری پارکینسون اتفاق می افتد. فشار خون پایین با واسطه ی عصبی اغلب در افراد جوانتر و کودکان اتفاق می افتد و زمانی رخ می دهد که فرد به مدت طولانی در حالت ایستاده بوده است. داروها و مواد خاصی از جمله موارد زیر می توانند منجر به پایین آمدن فشار خون شوند:
- الکل
- داروهای ضدافسردگی خاص
- داروهای ضداضطراب
- داروهای ادرارآور
- داروهای قلب از جمله مواردی که برای درمان فشار خون بالا و بیماری قلبی کرونری استفاده می شوند.
- داروهای مورد استفاده برای جراحی
- مسکن ها
- آسیب عصبی ناشی از دیابت یا سایر اختلالات
- تغییر در ریتم قلب (آریتمی)
- عدم مصرف مایعات کافی
- نارسایی قلبی
علائم اصلی فشارخون پایین چیست؟
علائم فشار خون پایین ممکن است شامل موارد زیر شوند:
- تاری دید
- سرگیجه
- غش (سنکوپ کردن)
- سبکی سر
- حالت تهوع یا استفراغ
- خواب آلودگی
- ضعف
آزمایشات
مراقب سلامت، وضعیت سلامتی شما را برای تعیین علت فشار خون پایینتان بررسی می کند. علائم حیاتی شما اعم از دمای بدن، ضربان، میزان تنفس و فشار خون مرتباً بررسی خواهند شد و ممکن است لازم باشد برای مدتی در بیمارستان بررسی شوید. پزشک از شما سؤالات زیر را خواهد پرسید:
- فشار خون طبیعی شما چند است؟
- چه داروهایی مصرف می کنید؟
- آیا خوردن و آشامیدن شما طبیعی است؟
- اخیراً بیماری، تصادف یا آسیبی داشته اید؟
- آیا اخیراً دچار غش یا هوشیاری پایین شده اید؟
- چه علائم دیگری دارید؟
- آیا به هنگام ایستادن یا نشستن بعد از حالت دراز کشیده، احساس سرگیجه می کنید؟
همچنین ممکن است لازم باشد آزمایشات زیر را انجام دهید:
- پانل متابولیک پایه
- کشت خون برای بررسی عفونت
- شمارش کامل خون از جمله گلبول های سفید
- نوار قلب
- آزمایش ادرار
- تصویر اشعه ی ایکس از شکم
- تصویر اشعه ی ایکس از قفسه سینه
بهترین درمان برای فشارخون پایین
فشار خون پایین تر از حد طبیعی در فرد سالمی که موجب بروز علائم نمی شود، اغلب نیازی به درمان ندارد. در غیر این صورت، درمان به علت فشار خون پایین و علائم شما بستگی دارد. وقتی شما بر اثر فشار خون پایین، علائم پیدا می کنید، فوراً بنشینید یا دراز بکشید، سپس پاهای خود را نسبت به سطح قلبتان بالاتر ببرید. افت فشار خون شدید که بر اثر شوک ایجاد می شود، یک شرایط اورژانسی پزشکی است و ممکن است اقدامات زیر برای شما انجام شوند:
- از طریق یک سوزن درون وریدی، خون یا مایعات دیگر دریافت کنید.
- داروهای افزایش فشار خون دریافت کنید.
- داروهای دیگری مانند آنتی بیوتیک دریافت کنید.
درمان فشارخون پایین بعد از بلند شدن
درمان هایی برای درمان فشار خون پایین بعد از بلند شدن سریع شامل موارد زیر می شوند:
- اگر داروها علت فشار خون پایین شما باشند، پزشک ممکن است دوز داروی شما را تغییر دهد و یا داروی دیگری برای شما تجویز کند. قبل از صحبت با پزشک، مصرف داروی خود را قطع نکنید.
- پزشک شما ممکن است برای درمان کم آبی، نوشیدن مایعات بیشتری را توصیه کند.
- پوشیدن جوراب فشاری می تواند به جلوگیری از جمع شدن خون در پاها کمک کند. این کار می تواند باعث شود خون بیشتری در بالاتنه جمع شود.
عوارض احتمالی فشاخون پایین
سقوط ناشی از فشار خون پایین در بزرگسالان می تواند منجر به شکستگی لگن یا ستون فقرات شود. این آسیب ها می توانند سلامتی فرد و توانایی حرکت کردن را کاهش دهند. افت شدید و ناگهانی در فشار خون می تواند باعث کاهش اکسیژن بدن شود و می تواند به قلب، مغز و اندام های دیگر آسیب برساند. این نوع افت فشار خون در صورتی که فوراً درمان نشود، می تواند خطرناک باشد.
چه زمانی باید مراقبت های پزشکی دریافت کنید؟
اگر فشار خون پایین باعث از دست دادن هوشیاری شود، فوراً باید مراقبت های پزشکی دریافت کنید و یا با اورژانس تماس بگیرید. اگر فرد نفس نمی کشد و یا ضربان ندارد، عملیات احیا رو شروع کنید. اگر هر یک از علائم زیر را دارید، فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- مدفوع سیاه یا مایل به قرمز
- درد قفسه سینه
- سرگیجه، سبکی سر
- غش کردن
- تب بالاتر از 101°F (38.3°C)
- ضربان قلب نامنظم
- تنگی نفس
بهترین راه پیشگیری از افت فشارخون چیست؟
پزشک شما ممکن است برای پیشگیری یا کاهش علائم، اقدامات زیر را توصیه کند:
- نوشیدن مایعات بیشتر
- بلند شدن آهسته بعد از نشستن یا دراز کشیدن
- پرهیز از نوشیدن الکل
- پرهیز از ایستادن به مدت طولانی (اگر افت فشار خون دارید)
- استفاده از جوراب فشاری تا خون در پاها جمع نشود
همیارسیستم