اگر شما یا یکی از عزیزانتان داروی رقیق کننده خون مصرف می کنید، احتمالا با نام مخفف INR روبرو شده اید. شاید از خودتان پرسیده باشید که این عدد سه رقمی کوچک که در برگه آزمایش ظاهر می شود، چطور می تواند مرز بین سلامتی و یک وضعیت اضطراری را تعیین کند؟
تست INR در آزمایش خون در واقع “دماسنج” غلظت خون شماست. این آزمایش به پزشک می گوید که خون شما با چه سرعتی لخته می شود. اگر این عدد خیلی بالا باشد، خطر خونریزی شما را تهدید می کند و اگر خیلی پایین باشد، خطر ایجاد لخته و سکته افزایش می یابد. در این مقاله، هر آنچه که باید درباره تفسیر این آزمایش و مدیریت آن بدانید را به زبان ساده بررسی می کنیم.
آزمایش INR چیست و چرا انجام می شود؟
کلمه INR مخفف عبارت International Normalized Ratio به معنای “نسبت استاندارد شده بین المللی” است. این آزمایش در واقع مکمل آزمایش دیگری به نام PT (زمان پروترومبین) است.
داستان از این قرار است که در گذشته، نتایج آزمایش زمان لخته شدن خون در آزمایشگاه های مختلف با هم فرق می کرد. برای اینکه پزشکان در سراسر دنیا زبان مشترکی داشته باشند، شاخص INR ابداع شد. این شاخص به پزشک اجازه می دهد بدون توجه به نوع دستگاه آزمایشگاه، بفهمد وضعیت غلظت خون بیمار چطور است.
چه کسانی به این آزمایش نیاز دارند؟
- مصرف کنندگان وارفارین (کومادین): این اصلی ترین دلیل انجام تست است.
- افراد دارای دریچه قلب مصنوعی: برای جلوگیری از تشکیل لخته روی دریچه.
- بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی (AFib): نوعی تپش قلب نامنظم که خطر سکته مغزی دارد.
- سابقه لخته در پا (DVT) یا ریه (PE): برای اطمینان از عدم تکرار لخته.
- بررسی سلامت کبد: چون کبد مسئول ساخت فاکتورهای انعقادی است.
رنج نرمال INR چقدر است؟
تفسیر عدد INR کاملا بستگی به این دارد که چرا این آزمایش را انجام می دهید. یک عدد ممکن است برای یک فرد سالم “خطرناک” و برای یک بیمار قلبی “ایده آل” باشد.
طبق تعریف منابع معتبری مانند Mayo Clinic:
“In healthy people an INR of 1.1 or below is considered normal. An INR range of 2.0 to 3.0 is generally an effective therapeutic range for people taking warfarin.”
(در افراد سالم، INR برابر با ۱.۱ یا کمتر، نرمال تلقی می شود. رنج ۲.۰ تا ۳.۰ معمولا رنج درمانی موثر برای افرادی است که وارفارین مصرف می کنند.)
جدول رنج های استاندارد INR
وضعیت بیمار | رنج هدف (Target Range) | تفسیر وضعیت |
فرد عادی (بدون مصرف دارو) | ۰.۸ تا ۱.۱ | خون به طور طبیعی لخته می شود. |
مصرف کننده وارفارین (اکثر موارد) | ۲.۰ تا ۳.۰ | خون به اندازه کافی رقیق است. |
دارای دریچه قلب مکانیکی | ۲.۵ تا ۳.۵ | نیاز به رقت بیشتر خون برای جلوگیری از لخته روی فلز. |
عدد بالاتر از ۴.۰ | خطرناک (High Risk) | خطر خونریزی داخلی بسیار زیاد است. |
عدد کمتر از ۲.۰ (برای بیماران) | پایین (Sub-therapeutic) | خطر ایجاد لخته و سکته وجود دارد. |
خطرات INR بالا و پایین؛ چه زمانی باید نگران شد؟
تعادل در INR در آزمایش خون مثل راه رفتن روی لبه تیغ است.
اگر INR خیلی بالا باشد (بالای ۴ یا ۵):
یعنی خون شما بیش از حد رقیق شده است. علائم هشدار دهنده عبارتند از:
- _خونریزی لثه هنگام مسواک زدن.
- _کبودی های بی دلیل و بزرگ روی پوست.
- _خونریزی بینی که بند نمی آید.
- _قرمز یا تیره شدن رنگ ادرار.
- _مدفوع سیاه یا خونی.
- _سردرد شدید و ناگهانی (نشانه احتمالی خونریزی مغزی).
اگر INR خیلی پایین باشد (زیر ۲ برای بیماران):
یعنی دارو اثر کافی ندارد و خون مستعد لخته شدن است. علائم خطر عبارتند از:
- _تورم، درد و قرمزی ناگهانی در یک پا (نشانه لخته در پا).
- _تنگی نفس ناگهانی و درد قفسه سینه (نشانه لخته در ریه).
- _کج شدن صورت، ضعف دست یا لکنت زبان (نشانه سکته مغزی).
چه عواملی بر نتیجه آزمایش INR تاثیر می گذارند؟
بسیاری از کاربران در سایت هایی مثل نی نی سایت یا فروم های پزشکی می پرسند: “چرا با اینکه دارویم را مرتب می خورم، عدد INR من تغییر می کند؟”. پاسخ در سبک زندگی شماست.
۱. نقش ویتامین K (مهم ترین عامل)
ویتامین K دشمن اصلی وارفارین است. این ویتامین به لخته شدن خون کمک می کند. اگر یک روز مقدار زیادی سبزیجات سبز (مثل بروکلی، اسفناج یا کاهو) بخورید، ویتامین K زیاد شده و عدد INR شما افت می کند.
نکته طلایی: لازم نیست این غذاها را حذف کنید، فقط باید مقدار مصرفتان در طول هفته “ثابت” باشد.
۲. تداخلات دارویی
بسیاری از داروها مثل آنتی بیوتیک ها، مسکن هایی مثل ژلوفن و ایبوپروفن، و حتی مکمل های گیاهی مثل سیر یا زنجبیل می توانند عدد INR در آزمایش خون را به شدت بالا یا پایین ببرند. همیشه قبل از خوردن هر داروی جدید با پزشک مشورت کنید.
۳. مصرف الکل
الکل عملکرد کبد را مختل کرده و می تواند تاثیر وارفارین را به طور ناگهانی افزایش دهد که منجر به خونریزی های خطرناک می شود.
۴. بیماری های گذرا
حتی یک اسهال و استفراغ ساده یا تب شدید می تواند باعث تغییر در جذب دارو و در نتیجه تغییر در عدد INR شود.
سوالات شایع درمورد INR در آزمایش خون
۱. آیا آزمایش INR نیاز به ناشتایی دارد؟
خیر، برای انجام این آزمایش نیازی به ناشتا بودن نیست. اما توصیه می شود آزمایش را در ساعت مشخصی از روز انجام دهید تا با نتایج قبلی قابل مقایسه باشد.
۲. آیا آزمایش INR برای داروهای جدید (مثل ریواروکسابان یا آپیکسابان) هم لازم است؟
خیر. داروهای نسل جدید رقیق کننده خون (NOACs) معمولا نیاز به پایش منظم با INR ندارند. این آزمایش مخصوصا برای وارفارین طراحی شده است.
۳. اگر عدد INR من بالا بود چه کار کنم؟
اولین قدم آرامش است. اگر خونریزی فعالی ندارید، با پزشک تماس بگیرید. ممکن است پزشک دوز دارو را تغییر دهد یا یک دوز ویتامین K (به صورت قرص یا تزریق) برای خنثی کردن اثر دارو تجویز کند.
نتیجه گیری
آزمایش INR در آزمایش خون نه تنها یک عدد، بلکه ابزاری برای حفظ جان شماست. با درک صحیح از معنای این عدد و رعایت ثبات در رژیم غذایی و مصرف دارو، می توانید با خیالی آسوده به زندگی روزمره خود ادامه دهید. یادتان باشد که پزشک شما بهترین راهنما برای تنظیم این عدد است؛ پس با او در ارتباط باشید و هرگونه تغییر در بدن خود را جدی بگیرید.
همیارسیستم